Jak wspierać osoby transpłciowe i niebinarne? Część I.

Kontakt z osobami niebinarnymi i transpłciowymi może stanowić źródło napięcia dla wielu z nas, także (a może szczególnie) kiedy chcemy być życzliwi i stwarzać przyjazne warunki do życia we wspólnym społeczeństwie.

Nie zawsze mamy okazję otrzymać wcześniej jasne wskazówki dotyczące tego jak komunikować się w taki sposób by uniknąć przykrości dla naszych transpłciowych i niebinarnych rozmówców oraz poczucia winy dla nas. To może natomiast prowadzić do unikania interakcji i skutkować wykluczeniem. 

Ten krótki poradnik ma na celu przekazanie czytelnikowi wiedzy o podstawach komunikacji z osobami transpłciowymi i niebinarnymi i przez to ułatwić komunikację.

Przeczytaj 5 jasnych wskazówek, które pomogą Ci w komunikacji. 

Traktuj osoby transpłciowe i niebinarne podmiotowo

Priorytetem w kontakcie z osobami transpłciowymi i niebinarnymi jest dążyć do zaakceptowania ich takimi jakie są i wyrażania im naszego szacunku nawet gdy nie do końca rozumiemy ich wybory i sposoby bycia. Niezależnie od tego czy dana osoba spełnia nasze wewnętrzne oczekiwania dotyczące tego np. jak ma wyglądać i zachowywać się stereotypowa kobieta lub mężczyzna, nie możemy oczekiwać od niej by się do tych wymagań dostosowywała. 

Lepiej powstrzymywać się od okazywania zaskoczenia, niezadowolenia czy niezrozumienia wobec jej wyborów estetycznych, ekspresji płciowej, wybranych zaimków lub imion czy też innych aspektów tego jaka ta osoba jest. Swoje opinie, sugestie i uwagi dotyczące każdej ze sfer życia danej osoby powinniśmy zachowywać dla siebie, zarówno w bezpośrednim kontakcie jak i mówiąc o niej w towarzystwie innych. Stanowczo nie powinniśmy też wyśmiewać wyborów innych, a używając w rozmowach żartu i dowcipu powinniśmy ostrożnie dobierać ich tematykę oraz stosować się do zasady “dobry żart nie powinien nikogo wykluczać”. 

Pamiętajmy też o respektowaniu granic i akceptowaniu sprzeciwu wobec pewnych poruszanych tematów lub udziału w niektórych aktywnościach. “Nie” znaczy “nie” i wystarczy samo w sobie, nawet gdy nie znamy powodów dla których dana osoba nam odmawia.

Używaj imion i form językowych preferowanych przez dane osoby

Misgenderowanie (czyli użycie niewłaściwych form językowych wobec danej osoby) i dednejming (używanie porzuconego przez osobę imienia nadanego przy urodzeniu) dla wielu osób transpłciowych i niebinarnych mogą być dużym źródłem przykrości i cierpienia. Często zachowania te są dla nich oznaką, że w oczach innych dalej widziane są przez pryzmat płci nadanej im przy urodzeniu. Dbałość o używanie preferowanych zaimków i imion jest więc podstawową i często najprostszą z metod okazywania szacunku i wsparcia dla osoby trans. 

Często jednak nie mamy wiedzy o tym jak dana osoba chciałaby by się do niej zwracać, a nasze założenia na ten temat mogą okazać się błędne. Gdy mamy wątpliwości co do tego jak mówić do i o danej osobie, najprostszym rozwiązaniem jest po prostu zapytać:

“Jak masz na imię?”

“Przy użyciu jakich zaimków powinn_m się do Ciebie zwracać?”

“W jaki sposób mam się do Ciebie zwracać?” 

Pytania te komunikują, że tożsamość i preferencje danej osoby są dla nas ważne i że chcemy z nią tworzyć przestrzeń w której może ona otwarcie być tym kim naprawdę jest.

Unikajmy natomiast pytań o płeć, płeć nadaną przy urodzeniu, dane w figurujące w dokumentach (o ile nie są wymagane np. w sprawie formalnej) i imiona nadane przy urodzeniu. Informacje te nie są potrzebne nam by prowadzić kontakt z innymi, a prośba o ich podanie może wywołać wiele przykrych emocji u rozmówcy. 

Nie zrażajmy się także gdy okaże się, że dana osoba używa rzadko używanych lub nowych dla nas form językowych. Choć używanie ich może początkowo okazać się trudne, należy pamiętać, że komunikacja w której wszyscy uczestnicy czują się w pełni akceptowani jest warta naszego wysiłku.

Koryguj swoje pomyłki i zaakceptuj, że mogą się zdarzać

Funkcjonujemy w społeczeństwie w którym większość osób jest cispłciowa i często posiada charakterystyki odpowiadające naszym stereotypom dotyczącym tego jakie cechy są kobiece, a jakie męskie. Przyzwyczajeni też jesteśmy by na podstawie tych cech robić założenia dotyczące tego jaka jest płeć osoby do której się zwracamy, tak by jej nie urazić w swoich wypowiedziach. Nierzadko jednak prowadzi to do pomyłek w kontakcie z osobami transpłciowymi i niebinarnymi, szczególnie gdy dopiero je poznajemy lub niedawno dowiedzieliśmy się o tym, że nie są cispłciowe. 

Gdy zdamy sobie sprawę z tego, że użyliśmy nieprawidłowej formy językowej lub imienia (lub gdy ktoś zwróci nam na to uwagę), można krótko przeprosić i skorygować swoją wypowiedź używając poprawnej formy lub imienia. 

Pamiętajmy, że najważniejsze w tym przypadku nie jest to, że doszło do samej pomyłki, lecz że przyznajemy się do błędu i wykazujemy wolę poprawy. Nie powinniśmy też okazywać swojej frustracji osobie która zwróciła nam uwagę na popełniony błąd: ma ona prawo i obowiązek zadbać o to by tożsamość i preferencje osób uczestniczących w komunikacji zostały poszanowane.Powinniśmy się oczywiście starać, by nigdy nie doprowadzać do tego typu błędów, lecz ważne jest także by nie oczekiwać od siebie całkowitej nieomylności. Łatwość w komunikacji często przychodzi razem z praktyką zarówno poprawnego zwracania się do innych jak i prawidłowych reakcji na pomyłki. “Nie myli się tylko ten, kto nic nie robi”, a w tym wypadku brak działania może mieć swoje konsekwencje dla osób niebinarnych i transpłciowych: nadmierny strach przed popełnianiem tego typu błędów prowadzić może do unikania kontaktu z nimi, co z kolei prowadzić może do ich wykluczenia społecznego i wyobcowania. 

Jeśli ta tematyka jest Ci bliska i masz chęć na więcej przeczytaj Jak wspierać osoby transpłciowe i niebinarne? Część II. 

Powyższy krótki poradnik nie wyczerpuje problematyki inkluzywnej komunikacji i sojusznictwa wobec osób transpłciowych i niebinarnych płciowo. Jeśli chcesz dalej zgłębiać swoją wiedzę zapoznać się możesz z:

• tranzycja.pl – Sekcja Pytania i odpowiedzi (https://tranzycja.pl/#faq)
• TRANSformacja. Dobre praktyki włączające w miejscu pracy (https://www.poradnik-transformacja.org/)
• Jak mówić, by nie wykluczać? Poradnik od Rady Języka Neutralnego (zaimki.pl) oraz Kampanii Przeciw Homofobii dla organizacji i osób aktywistycznych. (https://kph.org.pl/jak-mowic-by-nie-wykluczac-nowy-poradnik-we-wspolpracy-z-rada-jezyka-neutralnego-juz-dostepny/)

Autor

Lena Jarmasz

Absolwentka psychologii na Uniwersytecie Wrocławskim. Kobieca osoba niebinarna i transpłciowa.

Żywo zainteresowana m.in. psychologią płci kulturowej, szczególnie tym w jaki sposób wykraczanie poza społeczne normy, stereotypy i oczekiwania dotyczące ekspresji płciowej kształtuje codzienne doświadczenia, relacje oraz sposób postrzegania siebie i innych. Bliska jej sercu jest także tematyka działań mających na celu przeciwdziałanie dyskryminacji i wykluczeniu społecznemu osób szczególnie nimi zagrożonych.