Jak schematy Younga wpływają na nasze życie?

Powtarzanie błędów, które negatywnie wpływają na samopoczucie, relacje z ludźmi czy kontrolę nad emocjami, może wynikać z występowania nieadaptacyjnych wzorców myślenia i postępowania, czyli tzw, schematów Younga. W artykule dowiesz się, czym są schematy Younga, jak wpływają na nasze życie oraz jak przebiega psychoterapia schematów i jakie pozytywne zmiany wywołuje u pacjentów.

Czym są schematy Younga?

Schematy Younga są głęboko zakorzenionymi wzorcami myślenia, zachowania i odczuwania. Ich źródłem są negatywne doświadczenia w dzieciństwie. Koncepcję opracował amerykański psychoterapeuta Jeffrey Young podczas badań nad wpływem wczesnych doświadczeń na rozwój osobowości.

Największym problemem występowania schematów Younga jest to, że są nieadaptacyjne. Oznacza to, że w żaden sposób nie pomagają sobie radzić z trudnościami życia codziennego, ale tylko je potęgują.

Znaczenie doświadczeń

Według Younga kluczową rolę w kształtowaniu schematów odgrywają wczesne doświadczenia. Szczególnie ważne są tu traktowanie przez rodziców lub opiekunów, sposób wyrażania emocji czy przekazywane wartości. Do powstawania nieadaptacyjnych schematów prowadzą też negatywne doświadczenia, jak np. przemoc, brak wsparcia emocjonalnego czy zaniedbania.

Dlaczego schematy są ważne i jak wpływają na codzienne życie?

Schematy Younga odgrywają kluczową rolę w codziennym życiu osób, u których występują, ponieważ definiują sposób myślenia i postępowania, który wpływa na relacje z innymi, emocje, podejmowane decyzje, samopoczucie i skuteczność radzenia sobie z napotkanymi trudnościami.

Długofalowo schematy Younga mogą prowadzić do zaburzeń emocjonalnych, trudności w nawiązywaniu relacji interpersonalnych, chronicznego stresu, niskiego poczucia własnej wartości czy nawet depresji. Zaburzenia psychiczne mogą też mieć swoje odbicie w zdrowiu fizycznym. Nieleczone schematy mogą objawiać się m.in. poprzez bóle głowy, zaburzenia snu czy problemy trawienne.

18 schematów Younga w pięciu obszarach

Osiemnaście schematów Younga opisuje zakorzenione wzorce myślenia, postępowania i wyrażania emocji. Podzielono ja na pięć obszarów, z których każdy zawiera schematy ukierunkowane określone postępowanie.

Obszar I Oderwanie i odrzucenie

Dotyczy przekonania, że relacje z innymi są nietrwałe, zawodne lub nie zaspokajają potrzeb emocjonalnych. Osoba spodziewa się odrzucenia, braku bliskości lub zranienia.

1. Opuszczenie / niestabilne więzi

Osoba żyje w przekonaniu, że ważne dla niej osoby mogą ją zostawić. Towarzyszy temu stałe napięcie w relacjach. Mogą pojawić się nadmierna kontrola, zazdrość lub w drugą stronę – unikanie bliskości w celu niedopuszczenia do zranienia.

2. Skrzywdzenie / nieufność

Dominuje przekonanie, że inni ludzie mają złe intencje, a także mogą wykorzystać, oszukać czy zranić. Skutkuje to trudnością w budowaniu zaufania, podejrzliwością i dystansem wobec innych.

3. Deprywacja emocjonalna

Poczucie, że potrzeby emocjonalne nigdy nie zostaną w pełni zaspokojone. W dorosłości może objawiać się uczuciem pustki i osamotnienia.

Może przyjmować różne formy, np.:

• brak troski i uwagi ze strony innych;
• braku zrozumienia i empatii;
• braku poczucia bezpieczeństwa i wsparcia.

4. Wadliwość / wstyd

Głębokie przekonanie o własnej „gorszości” i nieadekwatności do otoczenia. Osoba może czuć się niegodna miłości, ukrywać swoje prawdziwe oblicze i obawiać się krytyki oraz odrzucenia.

5. Izolacja społeczna / wyobcowanie

Przekonanie o byciu „innym” niż reszta ludzi. Osoba ma poczucie, że nie pasuje do żadnej grupy i pozostaje poza społeczeństwem.

Obszar II Osłabiona autonomia i brak osiągnięć

Odnosi się do trudności w samodzielnym funkcjonowaniu i braku wiary w swoje możliwości. Pojawia się lęk przed porażką oraz poczucie zależności od innych.

6. Zależność / niewystarczalność

Brak wiary we własne możliwości i przekonanie, że samodzielne radzenie sobie jest niemożliwe. Osoba często unika odpowiedzialności i ma trudności z podejmowaniem decyzji.

7. Podatność na zranienie lub chorobę

Stałe oczekiwanie katastrofy – zdrowotnej, psychicznej lub zewnętrznej. Towarzyszy temu chroniczny niepokój i napięcie. Lęki mogą dotyczyć m.in.:

• poważnych chorób;
• utraty kontroli psychicznej;
• nagłych zdarzeń losowych.

8. Uwikłanie / nie w pełni rozwinięta ja

Zbyt silne związanie emocjonalne z bliską osobą (często rodzicem), kosztem własnej tożsamości. Trudność w określeniu siebie i poczucie życia „czyimś życiem”.

9. Porażka

Utrwalone poczucie bycia mniej zdolnym lub gorszym od innych. Może prowadzić do rezygnowania z wyzwań i unikania rozwoju z obawy przed niepowodzeniem.

Obszar III Osłabione granice

Związany z problemami w wyznaczaniu granic – zarówno wobec siebie, jak i innych. Może przejawiać się impulsywnością lub nadmiernym skupieniem na własnych potrzebach.

10. Roszczeniowość / wielkościowość

Przekonanie o własnej nadrzędności i szczególnych prawach. Osoba może ignorować potrzeby innych, dążyć do dominacji i mieć trudność z empatią.

11. Niedostateczna samokontrola

Problemy z regulowaniem emocji i odraczaniem przyjemności. Skutkuje impulsywnością, unikaniem potencjalnych przeszkód i wyzwań oraz trudnościami w realizacji długoterminowych celów.

Obszar IV Ukierunkowanie na innych

Schematy Younga w tym obszarze polegają na nadmiernym koncentrowaniu się na potrzebach i oczekiwaniach innych kosztem siebie. Własne emocje i potrzeby są często tłumione lub pomijane.

12. Podporządkowanie

Rezygnowanie z własnych potrzeb w celu uniknięcia konfliktu lub odrzucenia. Osoba może odczuwać narastającą frustrację i tłumić w sobie emocje, szczególnie te negatywne.

13. Poświęcenie się

Stawianie potrzeb innych ponad własne, często kosztem siebie. Wynika z potrzeby unikania poczucia winy lub chęci ochrony innych przed cierpieniem. Może prowadzić do wyczerpania i poczucia wykorzystania.

14. Poszukiwanie aprobaty

Silne uzależnienie poczucia własnej wartości od opinii innych. Osoba koncentruje się na tym, jak jest postrzegana, często tracąc kontakt z własnymi potrzebami i autentycznością.

Obszar V Nadmierna czujność i zahamowanie

Dotyczy silnej kontroli emocji i skupienia na unikaniu błędów oraz zagrożeń. Osoba funkcjonuje w napięciu, ograniczając spontaniczność i swobodę.

15. Negatywizm / pesymizm

Skupianie się głównie na zagrożeniach i możliwych niepowodzeniach. Pozytywne aspekty są pomijane lub bagatelizowane, a przyszłość widziana w czarnych barwach.

16. Zahamowanie emocjonalne

Ograniczanie ekspresji emocji i spontaniczności w obawie przed oceną lub utratą kontroli. Na zewnątrz osoba może wydawać się opanowana, ale wewnętrznie doświadcza napięcia. U osób z tym schematem mogą pojawiać się:

• tłumienie złości;
• ograniczanie pozytywnych emocji;
• trudność w okazywaniu słabości;
• nadmierne poleganie na racjonalizacji.

17. Nadmierne standardy / krytyczny wewnętrzny głos

Silna potrzeba spełniania bardzo wysokich wymagań. Towarzyszą jej perfekcjonizm, presja i trudność w odpoczynku, co prowadzi do chronicznego stresu i braku satysfakcji. U osób z tym myślących i postępujących według tego schematu zauważalne są:

• perfekcjonizm;
• sztywne zasady i normy;
• nadmierne skupienie na efektywności.

18. Nieprzebaczanie / bezwzględność w karaniu

Przekonanie, że błędy powinny być surowo karane. Osoba ma trudność z wybaczaniem – zarówno sobie, jak i innym – co prowadzi do napięcia, gniewu i braku empatii.

Diagnostyka schematów Younga

Diagnostyka schematów Younga odbywa się podczas konsultacji z psychologiem. W celu rozpoznania nieadaptacyjnych wzorców myślenia i postępowania wykorzystuje się specjalistyczne narzędzia diagnostyczne, takie jak wywiady kliniczne i kwestionariusze schematów. Na ich podstawie psycholog może zidentyfikować określone schematy Younga, a także dobrać właściwe metody terapuetyczne.

Dlaczego warto podjąć terapię schematów?

Zrozumienie schematów ma krytyczne znaczenie dla skuteczności terapii. Pacjenci, którzy są świadomi swoich wzorców myślenia i zachowań, mogą łatwiej identyfikować źródło problemów i skuteczniej pracować nad ich przezwyciężaniem. Osoby, które zdecydują się na terapię schematów, mogą odzyskać większą kontrolę nad własnym życiem.

Efektami leczenia są m.in.:

• lepsze panowanie nad emocjami;
• przyjmowanie mniej destruktywnych wzorców myślenia i postępowania;
• łatwiejsze nawiązywanie relacji z innymi ludźmi;
• podejmowanie wyborów korzystniejszych pod względem swojego ogólnego dobrobytu;
• podniesienie samooceny i samoakceptacji;
• łatwiejsze kwestionowanie negatywnych myśli.

Terapia schematów prowadzi do zupełnego przebudowania konstrukcji wewnętrznego świata, który przestaje ciążyć i sprawiać wrażenie bycia jedną wielką pułapką.

Jak przebiega terapia schematów?

Psychoterapia schematu to pogłębiona forma terapii poznawczo-behawioralnej. Podczas terapii ważne jest znormalizowanie zaburzeń psychicznych. Terapeuta przyjmuje postawę wykazującą troskę i szacunek wobec pacjenta, która pozwala zbudować coś na wzór ich trwałego sojuszu w walce ze schematami.

1. Pierwszym etapem psychoterapii schematów jest analiza problemów, dojście do ich genezy oraz połączenie ich z wydarzeniami z dzieciństwa. Na tym etapie pacjent i terapeuta zdobywają wiedzę na temat występujących schematów oraz towarzyszących im wzorców myślenia, zachowania i zarządzania emocjami.
2. Następnie pacjent i terapeuta pracują nad zmianą dysfunkcji schematów oraz typowych dla nich reakcji, np. agresji, tłumienia emocji czy unikania innych osób. Terapeuta może skonfrontować ewentualne szkodliwe zachowania pacjenta z ich źródłem oraz ich efektami.
3. Terapeuta stosuje techniki poznawcze, które pozwalają wdrożyć zmiany na poziomie emocjonalnym oraz na poziomie reakcji. Dzięki temu pacjent może skuteczniej zaspokajać swoje potrzeby, ale już w sposób adaptacyjny.

Psychoterapia schematu to podejście, które cały czas się rozwija i daje terapeutom nową wiedzę i coraz skuteczniejsze narzędzia do osobami, którym towarzyszą nieadaptacyjne wzorce myślenia i zachowania.

Jeśli odczuwasz opisane trudności lub występują u Ciebie wzorce zachowań typowe do 18 schematów Younga, umów się na konsultację ze specjalistą w Ośrodku Dobrej terapii we Wrocławiu. Psychoterapię schematów prowadzimy w komfortowych warunkach, które sprzyjają efektywności pracy nad wprowadzeniem korzystnych zmian w życiu.