Badania nad skutecznością terapii poznawczo-behawioralnej i rekomendacje. 

Badania nad skutecznością terapii poznawczo-behawioralnej były prowadzone praktycznie od początku jej powstania – pierwsze dotyczyły skuteczność podejścia CBT w leczeniu depresji. Od lat 60 XX wieku badacze prowadzą je regularnie, w różnych obszarach problemów, pomiar dotyczy różnych narzędzi. Daje to dobrą bazę dowodów naukowych na skuteczność podejścia poznawczo-behawioralnego w duchu evidence based practice.

Badania nad skutecznością terapii CBT

Najlepszym dowodem na to, że coś działa nie jest pojedyncze badania, a metaanaliza. Metaanaliza to obejmuje wyniki zebrane z wielu badań jednocześnie. Autorzy usuwają badania, które nie zostały przeprowadzone wystarczająco starannie. Dzięki takim analizom uzyskane dane są bardziej wiarygodne i sprawdzone. Na ten moment, najlepszym takim badaniem jest „Przegląd metaanaliz badań nad skutecznością psychoterapii poznawczo-behawioralnej i zaleceń terapeutycznych” Poniżej kilka najważniejszych informacji o tym badaniu.

Systematyczny narracyjny przegląd metaanaliz badań nad skutecznością psychoterapii poznawczo-behawioralnej i zaleceń terapeutycznych opublikowanych między 2010 a 2023. 

• Badacze analizowali 626 metaanaliz i przeglądów systematycznych dotyczących CBT i terapii trzeciej fali z lat 2010-2023. 
• CBT jest rekomendowaną metodą leczenia w większości analizowanych zaburzeń. 
• W przeglądzie zaleceń NICE, APA, APA Psychiatrycznej, APS i ESTSS CBT jest rekomendowana w przypadku większości omawianych zaburzeń. W wielu sytuacjach u dorosłych jest wskazywana jako leczenie z wyboru albo preferowana metoda leczenia.

Wyniki badań nad skutecznością CBT

CBT jest skuteczną metodą w następujących problemach:

• zachowania przestępcze,
• zaburzenie lękowe uogólnione – skuteczność porównywalna do farmakoterapii,
• napady paniki – efektywna forma leczenia, brak objawów przez min. rok od zakończenia terapii,
• fobia społeczna – skuteczna forma leczenia,
• PTSD – jest najpewniejszą i najbardziej sprawdzoną metodą terapii zaburzeń po traumie,
• zaburzenia obsesyjno-kompulsywne – istotna i długotrwała redukcja objawów,
• lęk o zdrowie – skuteczna metoda, efekty utrzymują się po zakończeniu terapii,
• zaburzenia odżywiania – skuteczna metoda leczenia, metaanaliza wskazuje również na podniesienie wskaźników jakości życia osób korzystających z CBT,
• bezsenność – poprawa w zakresie wielu parametrów snu,
• zaburzenia osobowości (w tym typ borderline) – wysoka skuteczność, poprawa funkcjonowania w relacjach, poprawa jakości życia, zmiejszenie ryzyka prób samobójczych,
• uzależnienia – udokumentowana skuteczność w uzależnieniach chemicznych i behawioralnych,
• schizofrenia – pomocna w leczeniu farmakologicznym,
• cierpienie psychiczne związane z chorobami somatycznymi,
• prokrastynacja – skuteczna forma leczenia,
• cierpienie związane z powikłaniami ciąży oraz zaburzeniami hormonalnymi u kobiet
  .

… badania wykazały wysoką skuteczność także w leczeniu przewlekłego bólu, dysmorfofobi, zaburzeń afektywnych dwubiegunowych i oczywiście depresji.

Rekomendacje dotyczące metod leczenia 

Każda człowiek, ma prawo decydować o tym jak i gdzie się leczy. Dotyczy to również metody, którą wybiera. W obszarze metod istnieją organizacje takie jak APA, NICE i WHO, które badają i publikują aktualne rekomendacje dotyczące danej trudności i metod leczenia z największą skutecznością. Poniżej źródła takich rekomendacji dla obszaru zdrowia psychicznego i niektóre wytyczne. 

Terapia poznawczo-behawioralna jest rekomendowaną metodą leczenia o wysokiej skuteczności w wielu obszarach trudności. 

WHO

Terapia poznawczo-behawioralna jest rekomendowana przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) w leczeniu m.in. depresji oraz zaburzeń związanych z traumą, w tym PTSD. 

WHO przygotowuje ogólnoświatowe wytyczne dotyczące ochrony zdrowia i leczenia. 

Rekomendacje https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/depression

mhGAP Intervention Guide https://www.who.int/publications/i/item/9789241549790

APA 

Terapia poznawczo-behawioralna jest rekomendowana przez American Psychological Association, w leczeniu wielu problemów, od PTSD przez depresję do zaburzeń lękowych. APA przygotowuje wytyczne kliniczne dotyczące leczenia zaburzeń psychicznych, standardy praktyki psychologicznej, rekomendacje dotyczące skuteczności różnych metod terapii,

przeglądy i oceny dowodów naukowych.

Rekomendacje https://www.apa.org/about/offices/directorates/guidelines/clinical-practice

NICE

Terapia poznawczo behawioralna jest rekomendowana przez National Institute for Health and Care Excellence w leczeniu zaburzeń psychicznych, m.in. depresji, zaburzeń lękowych, OCD, PTSD i fobii społecznej.

NICE to o brytyjski instytut, który opracowuje wytyczne dotyczące opieki zdrowotnej. Jego wytyczne powstają na podstawie przeglądu dowodów naukowych, oceny skuteczności klinicznej, co ważne biorą też pod uwagę koszty leczenia. 

Rekomendacje https://www.nice.org.uk/guidance/indevelopment/gid-hub10005

PTTPB 

Polskie Towarzystwo Terapii Poznawczo-Behawioralnej to największy związek zawodowy psychoterapeutów CBT w Polsce. Przygotowuje Kodeks Etyki, wytyczne co do leczenia, organizuje pracę terapeutów, wydaje certyfikaty. Jest dobrze zorganizowanym stowarzyszeniem, które dba o bezpieczeństwo pacjenta i terapeuty. Ostatnio publikując np. wytyczne dotyczące wykorzystywanie AI w pracy psychoterapeuty. 

Narodowy Fundusz Zdrowia 

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) jest rekomendowana w wytycznych dotyczących leczenia wielu zaburzeń psychicznych. W materiałach Narodowego Funduszu Zdrowia CBT jest wskazywana jako jedna z podstawowych metod psychoterapeutycznych, m.in. w leczeniu depresji.

Nie oznacza to, że terapia CBT to uniwersalne narzędzie do każdego problemu, albo, że inne nurty nie są skuteczne. Oznacza, że interwencje CBT są bezpieczną i skuteczną formą leczenia. – wyróżnione w ramce 

Co to znaczy dla mnie?

Skoro mogę wybierać jaką metodą się leczę i u kogo, to warto sprawdzić na jakich podstawach naukowych opiera się to co ktoś proponuje. Podstawa naukowa ma dać metodzie / technice powtarzalność, to znaczy, że jak ją zastosuje to zadziała na mnie podobnie jak na 100 osób przede mną i 100 po mnie – z małą szansą, że coś mnie tu zaskoczy, zaszkodzi, zadziała zupełnie inaczej. Badamy skuteczność metod w psychologii jak w każdej innej nauce społecznej. Oczywiście, każdy z nas jest inny i różni się tym co mu odpowiada, jakie techniki są mniej lub bardziej do niego dostosowane, ale dzięki wcześniejszym badaniom w grupie technik stosowanych przez terapeutów CBT odsiano te, które mogą zrobić krzywdę, albo zadziałały na jedną osobę w specyficznych warunkach.

Badania pomagają uniknąć autorskich metod jednego dowodu – opierających się na przekonaniu, że u mnie zadziałało to u innych też. Zadziałało, to świetnie, świat potrzebuje różnorodności i tego, że każdy wybiera sam i za siebie. Jest jednak różnica w tym, że cieszę się z mojego pomysłu na pomoc sobie – mojej autorskiej metody i ją stosuję a w tym, że zaczynam proponować ją jako bezpieczne rozwiązanie innym ludziom. Dlatego autorskie metody nie powinny być stosowane dla innych jako rozwiązanie ich problemów, jeśli nie zostały wcześniej przebadane i należycie sprawdzone. Więcej o tym w innym artykule.

Bibliografia:

Kowalski, J., Blaut, A., Dragan, M., Farley, D., Pankowski, D., Sanna, K., … & Wiśniowska, J. (2024).
Systematyczny narracyjny przegląd metaanaliz badań nad skutecznością psychoterapii poznawczo-behawioralnej i zaleceń terapeutycznych opublikowanych między 2010 a 2023. Polskie Towarzystwo Terapii Poznawczo-Behawioralnej im. Prof. Zdzisława Bizonia.

Autor

Adriana Bernady-Wyrwisz

certyfikowana psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (PTTPB nr. 1734)

W trakcie całościowego kursu terapii schematu. Wykładowca akredytowanej Szkoły Psychoterapii CBT EDU. 

Połączenie czucia i myślenia interesowało mnie od początku pracy terapeutycznej. Terapia schematu i techniki doświadczeniowe bardzo pomogły mi połączyć to co już wiem z tym co rzeczywiście sama stosuję w życiu i w gabinecie. Trudno wprowadzać zmiany bez połączenia z czuciem, to trochę jak budowanie muru z cegieł bez zaprawy – można mieć sporo luźnych cegieł, które na niewiele się przydają. 

Bardzo mi zależy na tym, żeby doświadczenie terapii i dla terapeuty i dla pacjenta było żywe, pełne, zmieniające a nie teoretyczne, zimne i wyuczone na chwilę. 

 

Strona autora