Agresja – skąd się bierze i jak ją opanować?

Napady agresji to zachowania, które nie znajdują społecznej akceptacji i mogą skutkować wyrządzeniem fizycznej lub psychicznej krzywdy innym osobom. W artykule dowiesz się, skąd bierze się agresja u dzieci i osób dorosłych, jak mogą mogą wyglądać ataki agresji oraz jak leczyć agresję w pracy z terapeutą i z pomocą samodzielnie wykonywanych technik oraz ćwiczeń.

Czym jest agresja?

Agresja to intencjonalne działanie, którego celem jest świadome i celowe wyrządzeniu krzywdy fizycznej lub psychicznej drugiej osobie. Agresja może przejawiać się na różne sposoby. Najczęściej o agresji mówi się w kontekście ataków fizycznych, np. bicia, jednak agresją są także ataki słowne, upokarzanie, groźby, a także manipulacja czy celowe ignorowanie innych osób.

Agresja wynika  z interakcji między czynnikami biologicznymi, psychologicznymi i społecznymi. Zachowania agresywne mogą być inicjowane przez rozmaite czynniki, takie jak np. stres, zmęczenie, brak kontroli nad emocjami czy przemoc ze strony członków rodziny lub osób z innych środowisk.

Pasywna agresja – co to znaczy?

Agresja pasywna to ukryty sposób wyrażania negatywnych emocji, takich jak złość, niechęć czy frustracja. Osoba dopuszczająca się zachowań pasywno-agresywnych tłumi te emocje, udaje, że wszystko jest w porządku, ale w rzeczywistości wywołuje psychiczny dyskomfort lub ból u innej osoby takimi zachowaniami, jak np.:

• ignorowanie;
• milczenie;
• złośliwości i sarkazm;
• pozorna zgoda, której towarzyszą oznaki niezadowolenia;
• celowe opóźnianie lub sabotowanie realizacji ustalonych lub obiecanych zadań.

Źródłem zachowań pasywno-agresywnych są strach przed konfliktem, brak asertywności czy tłumienie emocji i brak umiejętności ich wyrażania.

Skąd bierze się agresja u dzieci i dorosłych?

Agresja była niegdyś zachowaniem akceptowalnym społecznie, a nawet pożądanym i podziwianym. Wynikało to z warunków życia, które wymagały od osobników siły i sprawczości, które zapewniały bezpieczeństwo i dobry byt, a także dostęp do władzy i decyzyjności w grupie.

Obecnie, w zupełnie inne rzeczywistości, agresja jest zachowaniem, które podlega powszechnej krytyce i nie jest społecznie akceptowane. Jej przyczyn dopatruje się w przebiegu życia i towarzyszących mu problemach.

Wpływ środowiska na zachowania agresywne

Osoby, które od dzieciństwa funkcjonują w środowiskach, w których ataki agresji są zjawiskiem występującym regularnie, mogą wykazywać większą skłonność do takich zachowań. Skłonności do agresji mogą wynikać zarówno z doświadczania przemocy ze strony rodziny lub rówieśników, a także biernego obserwowania zachowań agresywnych.

Zażywanie środków psychoaktywnych

Agresję pobudzają rozmaite środki psychoaktywne, takie jak alkohol, narkotyki czy dopalacze. Osoby zażywające tego typu używki mogą dopuszczać się zachowań agresywnych nie tylko pod ich wpływem, ale również w efekcie odstawienia. Głód narkotykowy lub alkoholowy może prowadzić do niekontrolowanych wybuchów agresji.

Trudności psychologiczne

Trudności psychologiczne, które prowadzą do agresji nie muszą być uświadomione. Do zachowań agresywnych mogą być skłonne osoby, które żyją w przewlekłym stresie, mają problem z samoakceptacją, niską samooceną, zaburzeniami lękowymi czy ciągłym poczuciem niepokoju.

Choroby somatyczne

Zdrowie psychiczne i fizyczne człowieka są ze sobą ściśle powiązane, a występowanie schorzeń natury fizycznej może przekładać się na problemy psychiczne prowadzące do agresji. Duży wpływ na występowanie zachowań agresywnych mogą mieć np.:

• urazy głowy;
• udary mózgu;
• choroby ośrodkowego układu nerwowego, np. infekcje lub nowotwory;
• nadczynność tarczycy;
• zaburzenia gospodarki hormonalnej;
• choroba Alzheimera;
• zespół Cushinga.

Co czuje sprawca agresji?

Przed wybuchem agresji sprawca odczuwa rosnące napięcie, rozdrażnienie, irytację i złość w związku z zachowaniem lub sposobem bycia innych ludzi. Jego emocje kumulują się, a kiedy napięcie przekracza czerwoną linię może dojść do eksplozji agresji nawet z błahego powodu, który jest w tym wypadku zapalnikiem. Przed wyzwoleniem zachowania agresywnego sprawca agresji może też odczuwać lęk, głęboką bezradność, strach przed utratą kontroli lub słabość.

Wybuch agresji rozładowuje napięcie u sprawcy, które może odczuć wstyd i wyrzuty sumienia. Możliwe jest także, że przeprosi i obieca poprawę. Nie oznacza to jednak, że osoby pozwalające sobie na agresję po wybuchu nie mogą nadal tłumić swoich emocji, przesadzając je np. w agresję pasywną.

Jak pracować nad agresją?

Wyzbycie się agresji wymaga efektywnej pracy nad swoimi emocjami oraz zrozumienia schematów zachowań i zewnętrznych okoliczności, które wzmagają skłonność do zachowań agresywnych. Kluczem jest jednak rozpoznanie rzeczywistych przyczyn agresji i podjęcie działań, które wyeliminują źródło takiego zachowania.

Rola psychoterapii w radzeniu sobie z agresją

Zachowania agresywne to zbyt złożony problem, by każdy mógł poradzić sobie z nim samodzielnie. Konsultacja z psychologiem i uczestnictwo w psychoterapii pomoże zrozumieć emocje i doświadczenia, które prowadzą do zachowań agresywnych, a następnie radzić sobie z nimi i skutecznie ich unikać.

Podczas pracy z psychoterapeutą pacjenci uczą się rozpoznawać i nazywać emocje i schematy zachowań, które prowadzą do agresji. Poznanie swoich emocji ułatwia rozpoznanie stanu, który prowadzi do wybuchu agresji, a następnie radzić sobie w sytuacjach, które zazwyczaj kończyły się zachowaniem agresywnym.

Podczas terapii pacjenci uczą się lepiej rozpoznawać i rozumieć motywy swojego działania, a także identyfikować nieuświadomione problemy.

Trening zastępowania agresji

Trening zastępowania agresji to technika, którą wykorzystuje się w pracy terapeutycznej i wychowawczej. Jej zadaniem jest rozwijanie umiejętności społecznych i nauka kontroli negatywnych emocji. W czasie treningu osoby dorosłe oraz dzieci, u których występują napady agresji, uczą się stopniowego zastępowania reakcji agresywnych zachowaniami konstruktywnymi.

Trening zastępowania agresji wykorzystuje się w pracy z:

• dziećmi i młodzieżą z napadami agresji;
• osobami dorosłymi, które mają trudności z panowaniem nad emocjami;
• osób objętych resocjalizacją.

Techniki i ćwiczenia w radzeniu sobie z agresją

W radzeniu sobie z agresją pomaga regulowanie negatywnych emocji i doprowadzanie do ich kontrolowanego uwalniania. Mogą w tym pomóc np.:

• aktywność fizyczna, szczególnie sporty wytrzymałościowe lub sporty walki;
• techniki i ćwiczenia relaksacyjne;
• ćwiczenia oddechowe;
• wykonywanie fizycznych prac domowych, np. sprzątanie;
• słuchanie głośnej muzyki z jednoczesnym śpiewaniem.

Osoby, które są świadome tego, że dopuszczają się agresji i wiedzą, że zbliża się moment, który może zakończyć się wybuchem, w celu jego uniknięciu mogą podjąć kroki zapobiegawcze. W takich sytuacjach można poprosić o zmianę tematu rozmowy lub samemu to zainicjować. W większym towarzystwie warto na chwilę zmienić pomieszczenie, wyjść się przewietrzyć czy chwilowo zrezygnować z udziału w rozmowie lub wspólnych aktywnościach.

Źródła:

1. https://kcpu.gov.pl/przemoc/charakterystyka-zjawiska-przemocy-w-rodzinie/
2. https://epedagog.edu.pl/aktualnosci/czym-jest-trening-zastepowania-agresji-tza-i-komu-pomaga/
3. https://psychoterapiacotam.pl/jak-radzic-sobie-z-agresja/

Autor

Ośrodek Dobrej Terapii

Jesteśmy zespołem specjalistów zdrowia psychicznego. Łączymy naukę i kompetencje z nastawieniem na ciepłe autentyczne relacje, tak w zespole jak i z pacjentami i klientami. Kochamy to co robimy. To wszystko sprawia, że potrafimy i chcemy Ci pomóc.

Strona autora